SWOT a zmiana zawodowa: Jak analiza może pomóc w podjęciu świadomej decyzji?

Wprowadzenie – czym jest analiza SWOT i dlaczego warto ją zrobić przy zmianie kariery?

Jedną z najstarszych, a zarazem najbardziej skutecznych metod oceny potencjału przedsięwzięcia jest analiza SWOT. Wiele osób kojarzy ją głównie z biznesem i planowaniem strategicznym firm. Ale wiecie co? SWOT to nie tylko narzędzie dla korporacji – to genialna metoda do analizy własnej kariery i świadomego planowania przyszłości zawodowej.

Kiedy pracuję z moimi klientami, SWOT często okazuje się jednym z pierwszych kroków, który pozwala uporządkować myśli, zrozumieć, co już mamy, nad czym musimy popracować i jakie mamy realne szanse na rozwój. Jeśli zastanawiasz się nad zmianą pracy, rozważasz przebranżowienie lub myślisz o założeniu własnej działalności, ta metoda jest dla Ciebie. Dzięki niej zyskasz jasny obraz swojej sytuacji zawodowej i podejmiesz decyzję z pełną świadomością konsekwencji. Innymi słowy, analiza SWOT to rozmowa z samym sobą – pozwala zwiększyć samoświadomość, odkryć mocne i słabe strony oraz przygotować się na wyzwania zanim dokonasz zawodowego zwrotu.

Definicja analizy SWOT – na czym polega ta metoda?

Analiza SWOT to proste narzędzie strategiczne, którego nazwa pochodzi od pierwszych liter czterech obszarów, jakie badamy: Strengths, Weaknesses, Opportunities, Threats – czyli Mocne strony, Słabe strony, Szanse i Zagrożenia. Na czym polega ta metoda? W skrócie, sprowadza się do szczerego zidentyfikowania swoich mocnych i słabych stron oraz ocenienia czynników zewnętrznych: szans i zagrożeń w otoczeniu zawodowym. Oto, co kryje się pod poszczególnymi literami SWOT:

• Mocne strony (Strengths) – wszystko to, w czym jesteś dobry. To Twoje talenty, umiejętności, doświadczenie, cechy charakteru, które pomagają Ci osiągać sukcesy. Innymi słowy, zasoby i atuty, które dają Ci przewagę.
• Słabe strony (Weaknesses) – elementy, które mogą Cię hamować. Mogą to być braki w kwalifikacjach lub umiejętnościach, nawyki utrudniające pracę lub cechy, nad którymi warto popracować. Spokojnie – słabe strony to nie koniec świata! Traktuj je raczej jako wskazówki, nad czym warto się skoncentrować w rozwoju.
• Szanse (Opportunities) – możliwości i korzystne okoliczności płynące z otoczenia. To mogą być trendy rynkowe, dynamiczny rozwój Twojej branży, nowe technologie, kursy czy kontakty, które możesz wykorzystać. Szansą może być np. rosnące zapotrzebowanie na Twój zawód albo nisza na rynku czekająca na wypełnienie.
• Zagrożenia (Threats) – wszystko to, co może stanowić barierę dla Twojego rozwoju, a pochodzi z zewnątrz. Konkurencja, zmieniające się wymagania rynku pracy, brak stabilności w branży – to typowe zagrożenia, które warto przeanalizować, by zawczasu się przygotować na wyzwania. To czynniki zewnętrzne poza Twoją kontrolą, które mogą utrudnić realizację celów (np. kryzys gospodarczy, automatyzacja zastępująca Twój zawód itp.).

Warto podkreślić, że dwie pierwsze kategorie (Mocne i Słabe strony) dotyczą Ciebie – to czynniki wewnętrzne, na które masz wpływ. Z kolei Szanse i Zagrożenia wynikają z czynników zewnętrznych – trendów i realiów otoczenia zawodowego. Taki przekrojowy ogląd pozwala spojrzeć na siebie jak na „firmę” funkcjonującą na rynku pracy. Co istotne, metoda SWOT jest naprawdę uniwersalna – z powodzeniem stosują ją zarówno przedsiębiorstwa, jak i osoby planujące karierę. W dalszej części artykułu pokażemy, jak przeprowadzić własną analizę SWOT krok po kroku oraz jak wyciągnąć z niej praktyczne wnioski.

Jak przeprowadzić analizę SWOT krok po kroku?

Skoro znamy już podstawy, pora przejść do działania. Jak przeprowadzić analizę SWOT własnej kariery? Poniżej przedstawiam pięć kroków, które pomogą Ci wykonać tę analizę samodzielnie:

1. Przygotuj się do analizy. Znajdź spokojny moment i weź kartkę papieru (lub otwórz dokument w komputerze). Narysuj diagram dzielący stronę na cztery ćwiartki i oznacz je: Mocne strony (S), Słabe strony (W), Szanse (O), Zagrożenia (T). Możesz też skorzystać z gotowych szablonów SWOT – w internecie dostępne są darmowe arkusze do wypełnienia. Zbierz potrzebne materiały: przypomnij sobie swoje najważniejsze osiągnięcia zawodowe, przejrzyj CV, certyfikaty, notatki z feedbacku. Dla szerszej perspektywy warto zapytać kilka zaufanych osób o Twoje mocne strony (forma tzw. oceny 360°) – często inni dostrzegają talenty, których my u siebie nie zauważamy. Możesz także wykonać testy kompetencyjne (np. CliftonStrengths Instytutu Gallupa) aby odkryć swoje naturalne talenty – to świetny punkt wyjścia przed właściwą analizą SWOT.
2. Wypisz swoje Mocne strony (Strengths). W pierwszej ćwiartce zastanów się, co jest Twoją przewagą. Zadaj sobie pytania: „Jakie umiejętności wyróżniają mnie na tle innych? Jakie doświadczenia działają na moją korzyść? Co inni chwalą w mojej pracy? Jakie cechy osobowości pomagają mi osiągać cele?”. Wypisz wszystkie mocne strony, jakie przyjdą Ci do głowy – zarówno twarde kompetencje (np. znajomość języków, obsługa narzędzi, certyfikaty), jak i miękkie (np. dobra organizacja, kreatywność, komunikatywność). Nie zapomnij o atutach takich jak sieć kontaktów, znajomość branży czy specyficzne doświadczenia – one także stanowią Twoją wartość dodaną na rynku pracy. Nie cenzuruj pomysłów na tym etapie – im pełniejsza lista, tym lepiej.
3. Określ swoje Słabe strony (Weaknesses). Teraz przejdź do drugiej ćwiartki i szczerze nazwij obszary do poprawy. Pomyśl: „Jakie obszary moich kompetencji wymagają poprawy? Jakich umiejętności mi brakuje? Czy mam nawyki, które mnie hamują? Jakich sytuacji unikam z braku pewności siebie?”. Wypisz słabe strony, które mogą utrudniać Ci osiągnięcie celów zawodowych – np. brak jakiejś ważnej umiejętności, niski poziom języka obcego, słaba organizacja czasu, trema przed wystąpieniami publicznymi itp. Kluczowa jest szczerość – nikt poza Tobą nie musi tego widzieć, więc odważ się spojrzeć prawdzie w oczy. To nie jest ćwiczenie do dołowania się, lecz punkt wyjścia do zaplanowania rozwoju. Pamiętaj też, by odróżnić faktyczne słabości od cech, które wcale nie muszą przeszkadzać – o tym więcej w dalszej części artykułu.
4. Zidentyfikuj Szanse (Opportunities) w otoczeniu. Przyjrzyj się teraz temu, co dzieje się w Twoim otoczeniu zawodowym i co może stanowić dla Ciebie szansę. Zastanów się: „Jakie trendy na rynku pracy mogą mi sprzyjać? Czy pojawiają się nowe technologie lub branże, w których moje umiejętności będą cenne? Czy mam dostęp do ciekawych szkoleń, mentorów, projektów? Jakie możliwości daje mi moja sieć kontaktów?”. Wypisz wszystkie pozytywne okoliczności zewnętrzne, które możesz wykorzystać – np. deficyt specjalistów w Twojej dziedzinie, rozwój branży, dofinansowania na szkolenia, programy stażowe, zapotrzebowanie na usługi, które możesz świadczyć itp. To potencjalne trampoliny dla Twojej kariery – warto je znać, by móc po nie sięgnąć.
5. Rozpoznaj potencjalne Zagrożenia (Threats). Na koniec przyjrzyj się ewentualnym barierom i ryzykom zewnętrznym. Pomyśl: „Jakie zmiany na rynku mogą wpłynąć na moją karierę? Czy w mojej branży jest duża konkurencja? Czy mój zawód może zniknąć lub zostać zautomatyzowany? Czy istnieją jakieś czynniki zewnętrzne (np. kryzys ekonomiczny, pandemia), które mogą mi utrudnić rozwój?”. Wypisz zagrożenia, które mogą pokrzyżować Twoje plany – np. spowolnienie gospodarcze, pojawienie się nowych wymagań (certyfikaty, uprawnienia), nasycenie rynku specjalistami Twojego profilu, niekorzystne zmiany w prawie, a nawet sytuacja osobista (choćby konieczność opieki nad bliskimi czy brak wsparcia rodziny dla Twoich planów – o czym za chwilę). Świadomość zagrożeń pozwoli Ci zawczasu opracować plan B lub środki zaradcze.

Po wykonaniu tych kroków powinieneś otrzymać cztery listy punktów – to surowy materiał do dalszej pracy. Samo spisanie mocnych i słabych stron oraz szans i zagrożeń to jednak dopiero początek. Teraz czas nauczyć się wyciągać z tego wnioski i przekuć analizę SWOT w konkretny plan działania. W kolejnych sekcjach omówimy szczegółowo każdy element analizy – podpowiemy, jak poprawnie zidentyfikować mocne i słabe strony, jak ocenić czynniki zewnętrzne wpływające na karierę, a także jak na podstawie SWOT planować dalsze kroki zawodowe.

Przykład analizy SWOT w kontekście zmiany zawodowej

Aby lepiej zrozumieć, jak działa ta metoda, przyjrzyjmy się przykładowej analizie SWOT w kontekście kariery. Załóżmy, że Marta jest specjalistką od marketingu, która rozważa dalszy rozwój zawodowy – być może zmianę stanowiska albo branży. Jak może wyglądać jej osobista analiza SWOT?

Poniżej przedstawiamy hipotetyczną tabelę SWOT Marty – wraz z wypisanymi kluczowymi punktami w każdej ćwiartce:

Analiza SWOT Marty pokazuje nam pełen obraz jej sytuacji. Dostrzegamy konkretne atuty (np. copywriting, kreatywność) oraz słabości wymagające uwagi (np. zarządzanie czasem). Widzimy też, że otoczenie stwarza pewne szanse (boom w e-commerce, kursy online), ale są i realne zagrożenia (duża konkurencja, postęp technologiczny w postaci AI) dla jej kariery. Dzięki takiej analizie Marta może podjąć świadome decyzje co do kierunku swojego rozwoju zawodowego – wie, na czym się oprzeć, nad czym popracować i na co uważać.

Przykład: W oparciu o SWOT Marta może np. postanowić rozwinąć kompetencje w analityce danych marketingowych (żeby wyróżnić się na tle konkurencji), skorzystać z darmowych kursów online i zdobyć certyfikat Google (wykorzystując sprzyjające możliwości), a jednocześnie zaplanować lepsze zarządzanie sobą w czasie (zniwelować słabość) oraz śledzić trendy AI w marketingu (przygotować się na zagrożenie). Taka świadomie opracowana strategia rozwoju znacząco zwiększy jej szanse na sukces przy kolejnej zmianie zawodowej.

Mocne strony – jak je zidentyfikować i wykorzystać?

Mocne strony to fundament Twojej marki osobistej. Ich trafne rozpoznanie dodaje skrzydeł – zwiększa pewność siebie i pozwala świadomie kierować karierą zgodnie z tym, w czym jesteś najlepszy. Jak zidentyfikować swoje mocne strony?

Przede wszystkim spójrz na siebie obiektywnie i holistycznie. Wróć do listy z analizy SWOT. Zadaj sobie pytania podobne do tych z poprzedniej sekcji: co przychodzi mi z łatwością? z czego jestem znany wśród współpracowników? co uważam za swoje osiągnięcia?. Przeanalizuj pochwały i pozytywne opinie, które usłyszałeś – często kryją one wskazówki. Nie ograniczaj się tylko do oczywistych kompetencji z CV. Twoją mocną stroną może być np. szybkie uczenie się nowych rzeczy, umiejętność budowania relacji z klientami, opanowanie w sytuacjach kryzysowych czy innowacyjne myślenie. Czasem zapominamy, że coś, co dla nas jest naturalne, dla innych bywa trudne – a to znak, że właśnie w tym tkwi nasza siła.

Jeśli masz trudność z dostrzeżeniem własnych atutów, skorzystaj z pomocy otoczenia. Poproś 2-3 osoby (np. zaufanego współpracownika, przyjaciela, byłego szefa) o opisanie, w czym według nich jesteś dobry. Taki feedback 360° bywa niezwykle cenny – niekiedy otwiera nam oczy na nasze talenty, których sami nie doceniamy. Dobrym pomysłem są również profesjonalne testy talentów (np. CliftonStrengths® Gallupa), które wskazują Twoje top 5 cech. Test Gallupa to oczywiście dopiero początek drogi, ale pomaga nazwać swoje mocne strony językiem biznesu.

Kiedy już masz listę swoich atutów, zastanów się jak je najlepiej wykorzystać. To bardzo ważne pytanie: czy w obecnej pracy masz szansę grać swoimi mocnymi stronami? Czy środowisko wspiera Twój potencjał? Twoje talenty najlepiej wykorzystasz w środowisku, które je wspiera – dlatego tak istotne jest dopasowanie pracy do swoich mocnych stron. Jeśli np. jesteś urodzonym handlowcem lubisz kontakt z ludźmi – czy na pewno chcesz tkwić w roli analityka zamkniętego przed ekranem? Albo odwrotnie – jeśli Twoją mocną stroną jest dokładność i praca koncepcyjna, może nie najlepiej czujesz się w dynamicznej sprzedaży? Pomyśl, w jakich zadaniach możesz zabłysnąć dzięki swoim atutom i staraj się kierować karierą tak, by było ich jak najwięcej.

W praktyce wykorzystanie mocnych stron oznacza m.in.:

• Eksponowanie ich w CV, profilach zawodowych i na rozmowach kwalifikacyjnych. Skoro coś jest Twoim atutem, upewnij się, że potencjalny pracodawca o tym wie. Przywołuj konkretne przykłady sukcesów osiągniętych dzięki danej mocnej stronie.
• Szukanie ról i projektów, które na nie pozwalają. Jeśli masz talent kreatywny – angażuj się w inicjatywy wymagające twórczego myślenia. Gdy Twoją siłą jest analityka – wybieraj projekty, gdzie dane i szczegóły mają znaczenie.
• Rozwijanie ich jeszcze bardziej. Mocne strony również warto szlifować. Jeżeli np. biegle znasz angielski – może kurs drugiego języka otworzy Ci nowe drzwi? Masz smykałkę do programowania? Uczestnicz w zaawansowanych szkoleniach, by stać się prawdziwym ekspertem.
• Wykorzystywanie ich jako “kotwicy” w okresie zmian. Świadomość swoich zalet dodaje odwagi przy podejmowaniu nowych wyzwań. Gdy zmieniasz branżę lub startujesz z własnym biznesem, pamiętaj o swoich supermocach – to na nich zbudujesz przewagę konkurencyjną.

Podsumowując: poznaj, nazwij i pielęgnuj swoje mocne strony, bo są one Twoim zawodowym kapitałem. W kolejnych krokach (planowaniu strategii) zobaczymy, jak łączyć je z pojawiającymi się szansami. Dzięki temu łatwiej będzie Ci odnaleźć się w nowym środowisku zawodowym i skuteczniej podejmować decyzje o dalszej karierze.

Słabe strony – jak je zrozumieć i przekształcić w plan działania?

Każdy z nas ma obszary, w których nie jest mistrzem – i to jest w porządku. Kluczem jest świadomość swoich słabych stron oraz podjęcie decyzji, co z nimi zrobić. Analiza SWOT ujawnia nam te potencjalne hamulce, ale co dalej? Jak podejść do swoich słabości, by nie stały się kulą u nogi, lecz impulsem do rozwoju?

Po pierwsze, trzeźwo oceniaj, które słabości naprawdę Cię ograniczają. Nie każda rzecz, w której nie błyszczysz, od razu wymaga intensywnej pracy. Zapytaj sam siebie: czy ta słabość obniża moją wartość na rynku pracy?. Przykład: jeśli kiepsko radzisz sobie z wystąpieniami publicznymi, a pracujesz jako grafik komputerowy, być może nie jest to priorytet do poprawy – o ile nie aspirujesz do roli prelegenta. Natomiast brak znajomości Excela u analityka finansowego brzmi już poważniej. Nie ma sensu poświęcać energii na naprawianie każdej słabości – zamiast tego zaplanuj, nad którymi faktycznie warto popracować i w jaki sposób.

Gdy już wskażesz słabe strony istotne z punktu widzenia Twoich celów, podejdź do nich zadaniowo. Opracuj plan działania dla każdej z nich:

• Jeśli brakuje Ci jakiejś konkretnej umiejętności (np. obsługi programu, języka obcego, certyfikatu) – zaplanuj zdobycie jej poprzez kurs, szkolenie lub samodzielną naukę. Ustal realny termin, zarezerwuj budżet, wyznacz kamienie milowe.
• Gdy zmagasz się z „miękką” słabością (np. prokrastynacją, słabą organizacją, tremą) – poszukaj narzędzi i metod, które pomogą Ci ją okiełznać. Może to być lepsze zarządzanie czasem (choćby metoda Pomodoro na walkę z odwlekaniem), warsztaty z wystąpień publicznych lub coaching w obszarze, który chcesz wzmocnić.
• Rozważ wsparcie mentora lub coacha – doświadczony doradca pomoże Ci spojrzeć z dystansu na Twoje słabsze strony i opracować strategię ich przezwyciężenia. Czasem rozmowa z kimś, kto już pokonał podobne trudności, daje gotowe rozwiązania i przede wszystkim motywację do działania (więcej o roli mentora w dalszej części artykułu).
• Nie zamiataj słabości pod dywan, ale też się na nich nie skupiaj przesadnie. Ważne jest nastawienie: traktuj te obszary jako pole do rozwoju, a nie wady charakteru. Przy odpowiednim podejściu słaba strona z dziś może się jutro okazać atutem – np. ktoś mało zorganizowany, kto wdroży własny system planowania pracy, często staje się później znakomitym project managerem dzięki wypracowanym metodom.

Pamiętaj, że słabe strony nie definiują Cię jako profesjonalisty, o ile nad nimi pracujesz. Nie chodzi o to, żeby się dołować, ale spojrzeć na siebie realnie i zaplanować świadomy rozwój. Czasami samo uświadomienie sobie problemu już zmniejsza jego ciężar – przestajesz mieć pretensje do siebie, a zaczynasz działać. Przykładowo, jeśli wiesz, że Twoją słabością jest brak asertywności, możesz małymi krokami uczyć się stawiać granice w pracy (najpierw w mniej stresujących sytuacjach). Albo gdy brakuje Ci formalnego wykształcenia w jakimś zakresie, pomyśl o kursie online z certyfikatem, który uwiarygodni Twoje kompetencje.

Na koniec – akceptuj to, czego nie zmienisz od razu. Nie wszystkie słabości da się wyeliminować w 5 minut. Niektóre są głębiej zakorzenione (np. wrodzona nieśmiałość), inne wymagają czasu (np. zdobycie długiego doświadczenia). To normalne. Ważne, abyś miał plan i podejmował krok po kroku działanie. Analiza SWOT ma Ci ułatwić właśnie to: zamienić mglistą frustrację „jestem w czymś słaby” na konkretny plan rozwoju lub kompensacji tej słabości. W efekcie odzyskujesz sprawczość – wiesz, że nad pewnymi rzeczami pracujesz i masz ku temu narzędzia, a inne świadomie akceptujesz lub omijasz w swojej strategii kariery.

Szanse i zagrożenia – jak ocenić wpływ otoczenia zawodowego?

Mocne i słabe strony koncentrują się na Twoim wnętrzu – tym, co jest w Tobie. Ale równie istotne dla planowania kariery są czynniki zewnętrzne, czyli Szanse i Zagrożenia płynące z otoczenia zawodowego. To one tworzą kontekst, w którym przyjdzie Ci działać. Nawet jeśli masz wspaniałe kompetencje, musisz wiedzieć, jak wpisują się one w realia rynku. Z kolei pewnych zewnętrznych barier nie przeskoczysz samym zapałem. Dlatego tak ważna jest chłodna ocena: Jakie mam szanse wokół siebie? Co mi sprzyja, a co może utrudnić osiągnięcie celu?

Analiza szans (O) – wypatruj wiatrów w żagle

Szanse to pozytywne okoliczności, które możesz wykorzystać. Rozejrzyj się dookoła: jakie „wiatry w żagle” oferuje Ci aktualna sytuacja rynkowa i społeczna? Przeanalizuj trendy w Twojej branży – czy rośnie zapotrzebowanie na specjalistów o Twoim profilu? A może pojawiają się zupełnie nowe ścieżki kariery, w których Twoje umiejętności będą na wagę złota? Na przykład, dynamiczny rozwój sektora IT otworzył szanse dla marketerów specjalizujących się w marketingu cyfrowym czy e-commerce. Z kolei moda na ekologię i zrównoważony rozwój może być szansą dla osób z branż kreatywnych czy spożywczych (np. marketing produktów eko, rozwój biotechnologii).

Inne źródła szans to możliwości rozwoju, jakie są na wyciągnięcie ręki: dostęp do darmowych kursów online, programy mentoringowe, dofinansowania na szkolenia z urzędu pracy, targi kariery, grupy networkingowe. Jeśli np. w Twojej okolicy działa inkubator przedsiębiorczości, może to idealny moment, by skorzystać z jego wsparcia i założyć firmę. Albo jeśli Twój pracodawca oferuje program szkoleń, to też szansa, by podnieść kwalifikacje (często na koszt firmy). Twoja sieć kontaktów również bywa kopalnią możliwości – czasem jedno spotkanie na meetupie branżowym owocuje ofertą współpracy w przyszłości. W SWOT Marty (poprzedni przykład) wśród szans znalazła się „możliwość zdobycia certyfikatów Google”. To pokazuje, że warto identyfikować nawet drobniejsze okazje: zdobyty certyfikat sam w sobie nie gwarantuje awansu, ale może stać się argumentem podczas rekrutacji – a więc jest szansą na wyróżnienie się.

Jak ocenić wpływ tych szans? Każdą wypisaną okazję spróbuj powiązać ze sobą: czy i jak możesz ją realnie wykorzystać. Priorytetyzuj: które szanse są czasowo wrażliwe (np. jednorazowe dofinansowanie w tym roku) albo najbardziej obiecujące? Nie wszystkie uda się złapać naraz, dlatego zastanów się, która szansa da Ci największy zwrot z inwestycji czasu i energii. Czasem okazja może być ukryta – np. negatywne wydarzenie jak restrukturyzacja firmy bywa szansą na awans lub zmianę roli, jeśli dobrze się ustawisz. Przy ocenie szans zachowaj realizm, ale i odwagę: dostrzeż możliwości tam, gdzie inni ich nie widzą, jednak nie buduj planów opartych wyłącznie na szczęściu. SWOT ma Ci pomóc odróżnić realne, konkretne szanse od pobożnych życzeń.

Analiza zagrożeń (T) – miej plan na czarne chmury

Zagrożenia to ten element analizy, który czasem napawa niepokojem – bo nikt nie lubi myśleć o czarnych scenariuszach. Ale świadome przyjrzenie się zagrożeniom daje przewagę: możesz się wcześniej zabezpieczyć lub przygotować plan awaryjny. Jak podejść do identyfikacji zagrożeń? Przede wszystkim bądź szczery i myśl szeroko o otoczeniu. Wypisz wszystkie zewnętrzne czynniki, które mogą pokrzyżować Twoje plany zawodowe.

Zwykle pierwsze na myśl przychodzą kwestie związane z rynkiem pracy:

• Konkurencja – ilu jest innych specjalistów o podobnym profilu? Czy rynek nie jest przesycony? Jeśli tak, zagrożeniem może być trudność z wybiciem się lub presja na obniżanie stawek.
• Sytuacja gospodarcza i branżowa – czy branża, w której działasz, ma stabilną przyszłość? A może obserwujesz oznaki kryzysu, spadek popytu lub przeciwnie – zmiany technologiczne, które mogą wywrócić reguły gry? Przykładowo, w SWOT Marty zagrożeniem było rosnące znaczenie AI w marketingu. Sztuczna inteligencja może zautomatyzować pewne zadania, więc specjaliści muszą się przekwalifikować albo wyspecjalizować, by pozostać konkurencyjni.
• Trendy prawne i społeczne – zmiany w przepisach (np. zaostrzenie wymaganych uprawnień do wykonywania zawodu, nowe regulacje podatkowe dla przedsiębiorców) mogą znacząco wpłynąć na Twoją ścieżkę. Podobnie jak zmiany społeczne – np. starzenie się społeczeństwa może być zagrożeniem dla niektórych branż, a szansą dla innych.
• Czynniki losowe – pandemia, wojna, kryzysy finansowe. Tego nie przewidzisz dokładnie, ale warto brać pod uwagę czynniki makroekonomiczne. COVID-19 wielu osobom zagroził utratą pracy, ale tym, którzy mieli plan B lub elastyczne kompetencje, łatwiej było przetrwać. Zapytaj: „czy istnieją czynniki zewnętrzne (np. kryzys), które mogą mi utrudnić rozwój?” – jeśli tak, pomyśl jak możesz się ubezpieczyć (np. finansowa poduszka bezpieczeństwa, alternatywne źródła dochodu, zawód zastępczy).

Są też zagrożenia o bardziej personalnym charakterze, często pomijane w klasycznym SWOT, ale realne w planowaniu kariery. Mam na myśli Twoje otoczenie społeczne i rodzinne. Czy masz wsparcie bliskich w swoich planach? A może spotkasz się z niezrozumieniem lub presją, by nic nie zmieniać? Taki „czynnik ludzki” potrafi mocno zahamować rozwój, jeśli nie zostanie uświadomiony. Pamiętam przykład jednej z moich klientek: bardzo chciała zmienić stanowisko i awansować, co wiązało się z przeprowadzką do innego miasta lub działu firmy. Na początku naszej współpracy wydawało się, że jest pewna swojej decyzji – zrobiłyśmy analizę SWOT i test talentów Gallupa, wszystko wskazywało, że to dobry kierunek. A jednak coś ją blokowało. W trakcie sesji coachingowych okazało się, że ogromnym zagrożeniem w jej przypadku była reakcja rodziny, a dokładniej dezaprobata matki dla planów córki. Klientka bała się zrobić krok, który mógłby wywołać niezadowolenie mamy – słyszała od niej ciągłe komentarze w stylu: „Po co będziesz zmieniać, przecież tu jest dobrze” albo „Tamta praca jest gorsza, nie masz ambicji?”. Ten brak wsparcia ze strony najbliższych był ukrytym zagrożeniem, które musiałyśmy najpierw nazwać i oswoić. Zanim poszłyśmy dalej z planowaniem kariery, rozprawiłyśmy się z tym „demonem” – pracowałyśmy nad asertywnością klientki i ułożeniem sobie relacji z mamą w kontekście jej decyzji. To był przełom. Kiedy ten czynnik przestał być paraliżujący, klientka ruszyła z miejsca z odwagą i bez strachu przed zmianą.

Dlatego w analizie zagrożeń nie pomijaj kwestii osobistych: sytuacji rodzinnej, zdrowotnej, lokalizacji. One także wpływają na wybory zawodowe. Jeśli np. masz ograniczoną mobilność (z powodów zdrowotnych lub rodzinnych), to zagrożeniem przy zmianie pracy może być mniejsza liczba ofert w Twojej okolicy. Albo jeśli wiesz, że czeka Cię przerwa (np. urlop macierzyński), to rynek może „iść naprzód” w międzyczasie – też warto to brać pod uwagę i np. planować utrzymanie kontaktu z branżą.

Ocena wpływu zagrożeń polega na tym, by realistycznie oszacować prawdopodobieństwo i dotkliwość każdego czarnego scenariusza. Nie po to, żeby się zamartwiać na zapas, ale by mieć plan. Przykład: jeśli masz 55 lat i rozważasz przebranżowienie, jednym z zagrożeń może być ageizm – uprzedzenia wobec wieku przy zatrudnianiu. W niektórych zawodach, niestety, im kandydat starszy, tym trudniej znaleźć mu pracę (nawet już po 35 roku życia w marketingu), podczas gdy w innych profesjach wiek może być atutem (np. u lekarza czy wykładowcy cenione jest doświadczenie). Znając te realia, możesz przygotować się np. poprzez skupienie się na branżach, gdzie dojrzałość jest zaletą, albo budując networking zamiast liczyć tylko na standardowe rekrutacje.

Podsumowując: szanse i zagrożenia rysują obraz boiska, na którym będziesz grać. Im lepiej je rozumiesz, tym mądrzej zaplanujesz swoją strategię kariery. Wykorzystaj swoje szanse – miej oczy otwarte na okazje do rozwoju. Jednocześnie nie ignoruj zagrożeń – te realne traktuj poważnie i opracuj na nie plan (np. plan awaryjny, alternatywę, zabezpieczenie finansowe czy dodatkowe szkolenie). Dzięki temu nawet w niesprzyjających warunkach będziesz o krok do przodu, bo nie dasz się zaskoczyć. A jeśli otoczenie masz akurat pełne sprzyjających wiatrów – tym lepiej, postaw żagle i płyń śmiało!

Rola mentora lub coacha w analizie SWOT

Choć analizę SWOT można przeprowadzić samodzielnie, nie znaczy to, że zawsze musisz iść tą drogą samotnie. Czasem wsparcie zewnętrzne – mentora, coacha kariery czy doradcy zawodowego – bywa bezcenne, zwłaszcza gdy czujesz, że utknąłeś lub potrzebujesz bardziej obiektywnego spojrzenia. Jaka jest rola takiego mentora lub coacha w procesie analizy SWOT i planowania zmiany zawodowej?

Po pierwsze: mentor/coach zapewnia świeże, bezstronne spojrzenie. Gdy analizujesz siebie, łatwo wpaść w pułapkę własnych przekonań, niedowartościowania albo przeciwnie – przeceniania czegoś. Dobry mentor, korzystając z takich narzędzi jak analiza SWOT, pomoże Ci dokładnie zidentyfikować Twoje zasoby oraz określić obszary do rozwoju. Będzie zadawał pytania skłaniające do głębszej refleksji: „Czy na pewno ta cecha to Twoja słaba strona, a może jednak atut w innym kontekście?”, „Co konkretnie kryje się pod stwierdzeniem ‘brak pewności siebie’ – w jakich sytuacjach to się przejawia?” itp. Taka osoba może pomóc Ci nazwać rzeczy po imieniu, nie owijając w bawełnę, ale jednocześnie z empatią.

Po drugie: mentor czy coach pomoże Ci wyciągnąć wnioski i zaplanować dalsze kroki. Samo sporządzenie list SWOT to jedno, ale co dalej? Tu często ludzie mają problem – i tu wkracza rola doradcy. Mentor pomoże powiązać kropki: „OK, to są Twoje mocne strony, więc zobaczmy, jak możemy je wykorzystać w nowym środowisku zawodowym”. „Tutaj widzisz u siebie lukę – zastanówmy się, jakimi sposobami możesz ją uzupełnić”. Coach zada pytanie: „Która z wypisanych szans jest dla Ciebie najbardziej pociągająca? Co możesz zrobić już teraz, by ją złapać?”. Dzięki temu nie utkniesz na etapie analizy, tylko pójdziesz krok dalej w stronę strategii działania.

Po trzecie: wsparcie mentora bywa szczególnie istotne przy radzeniu sobie z obawami i ograniczającymi przekonaniami. Wspomniana wcześniej historia mojej klientki, która bała się reakcji mamy, jest tego dobrym przykładem. Klientka zrobiła ze mną SWOT, wyszło że ma wszelkie predyspozycje do zmiany, ale i tak coś ją blokowało. Dopiero pogłębiona rozmowa coachingowa ujawniła prawdziwe źródło lęku (opór matki). Gdyby robiła analizę sama, być może wpisałaby tę sytuację jako jakieś bliżej nieokreślone „zagrożenie: brak akceptacji otoczenia” i poszła dalej, nie rozwiązawszy problemu. Rolą coacha było drążyć, obserwować, co się kryje między wierszami SWOT. I rzeczywiście – sygnałem była jej reakcja emocjonalna, wahanie. Mentor może wyłapać takie rzeczy: np. widzi, że gdy mówisz o jakiejś słabej stronie, to aż zmieniasz ton głosu albo unikasz tematu. To znak, żeby temu się przyjrzeć głębiej, bo może tam tkwi coś więcej (jakiś lęk lub przekonanie „nie dam rady”).

Po czwarte: mentor czy coach motywuje i dodaje odwagi. Zmiana zawodowa to stres, nawet jeśli świadomie planowana. Osoba wspierająca Cię w procesie SWOT będzie trochę jak cheerleader, ale też ktoś, kto przypilnuje, żebyś szczerze przerobił każdy kwadrant analizy. Mentor może np. zachęcić Cię: „Wypisałaś tylko trzy mocne strony – a znam Cię i wiem, że jest tego więcej. Dopiszmy!”. Albo: „Widzę, że unikasz tematu finansów jako słabej strony przy zakładaniu biznesu – porozmawiajmy o tym, to ważne”. Ten rodzaj dopingującej presji pomaga wydobyć z analizy SWOT maksimum wartości.

Po piąte: mentor często dysponuje narzędziami i wiedzą, które uzupełniają SWOT. Może zasugerować Ci np. wykonanie dodatkowego testu kompetencji, analizy wartości (Holistic Values, DISC itp.), które dołożą Ci informacji o sobie. Może także pomóc w researchu rynkowym – np. wspólnie z Wami przeanalizuje raporty branżowe, trendy, by lepiej ocenić szanse i zagrożenia. To trochę tak, jakbyś do swojego jednoosobowego „projektu” zatrudnił konsultanta ds. strategii 🙂. Mentor kariery korzysta z wielu narzędzi (SWOT jest jednym z nich), by pomóc klientowi określić kluczowe cele i działania na danym etapie kariery. Taka kompleksowa współpraca odciąża Cię – nie musisz wszystkiego wiedzieć sam, mentor podpowie gdzie szukać brakujących informacji.

Na koniec: praca z mentorem lub coachem w kontekście SWOT daje też poczucie wsparcia emocjonalnego. Masz obok siebie kogoś, kto przeszedł z innymi osobami podobną drogę zmiany. To dodaje otuchy – wiesz, że nie jesteś sam ze swoimi wątpliwościami. Mentor pomoże Ci zbudować pewność siebie przed skokiem na głęboką wodę. Często po wspólnej analizie SWOT klienci mówią: „Teraz mam jasność i spokój, wiem na czym stoję i co robić dalej”. W procesie zmiany zawodowej, szczególnie gdy wiąże się ona z porzuceniem dotychczasowej strefy komfortu, taka pewność i plan działania jest bezcenna.

Podsumowując: mentor lub coach to przewodnik, katalizator i partner w Twojej analizie SWOT. Samodzielna refleksja jest super, ale z kimś u boku dojdziesz często głębiej i szybciej do sedna. Mentor zada właściwe pytania, wyciągnie Cię z utartych schematów myślenia i pomoże przekuć diagnozę (SWOT) w konkretną terapię (plan kariery). Jeśli zatem czujesz, że stoisz przed dużą decyzją zawodową i nie wiesz, jak ugryźć temat – rozważ współpracę z kimś doświadczonym. Mentor, korzystając z analizy SWOT, pomoże Ci odkryć Twoje zasoby i obszary do rozwoju, dzięki czemu lepiej zrozumiesz, które umiejętności będą kluczowe w nowym środowisku zawodowym, a które warto doskonalić, by zwiększyć swoje szanse na sukces.

Podsumowanie – jak wykorzystać analizę SWOT do podjęcia świadomej decyzji zawodowej

Zmiana zawodowa – czy to zmiana pracy, zawodu, czy start własnej firmy – to jedno z ważniejszych życiowych wyzwań. Decyzji takiej nie warto zostawiać przypadkowi. Analiza SWOT jest narzędziem, które pozwala Ci tę decyzję przygotować w sposób świadomy, uporządkowany i strategiczny. Podsumujmy, czego dowiedzieliśmy się o jej zastosowaniu:

• SWOT to mapa Twojej kariery tu i teraz. Pokazuje Ci, w czym jesteś mocny, a gdzie potrzebujesz wsparcia (Mocne vs Słabe strony). Uświadamia też, jakie warunki panują na zewnątrz – co gra na Twoją korzyść, a co przeciwko Tobie (Szanse vs Zagrożenia). Mając taką mapę, znasz punkt wyjścia do wszelkich decyzji. Unikasz pułapki myślenia życzeniowego lub, przeciwnie, czarnowidztwa – widzisz realny obraz sytuacji.
• SWOT zwiększa samoświadomość i pewność siebie. Często w biegu codzienności nie dostrzegamy w pełni swoich atutów ani nie nazywamy obaw. Spisanie tego czarno na białym działa wręcz terapeutycznie. Nagle okazuje się, że „hej, w sumie mam całkiem sporo mocnych stron i osiągnięć!”, co dodaje nam odwagi. A to, co było strachem z tyłu głowy, po zapisaniu jako konkretny „zagrożenie X”, przestaje być straszne – bo można się z tym zmierzyć. Jak pisałam wcześniej, SWOT to trochę rozmowa z samym sobą – szczera, ale dzięki temu dająca spokój ducha.
• Analiza SWOT to nie tylko teoria, ale praktyczne narzędzie – o ile pójdziesz krok dalej i wykorzystasz jej wyniki w działaniu. Samo wypełnienie czterech pól nic nie zmieni, jeśli kartka wyląduje w szufladzie. Kluczem jest przekucie wniosków na decyzje: co robię z moimi mocnymi stronami (gdzie je wykorzystam?), co zrobię ze słabymi (czy je poprawię, zrekompensuję czy zaakceptuję?), jak chwycę szanse (jaki plan, kalendarz?), jak zabezpieczę się na wypadek zagrożeń (plan B?). SWOT pomaga planować i podejmować świadome decyzje – wykorzystaj swoje mocne strony i adresuj słabości przy planowaniu kolejnych kroków.
• Dzięki SWOT podejmujesz decyzję zawodową z przekonaniem, że jest właściwa. A nawet jeśli pojawią się wątpliwości, masz konkretne argumenty przed sobą – sam sobie udowodniłeś pewne rzeczy w analizie. To nie decyzja „bo tak czuję”, ale „bo mam dowody, że to ma sens (lub nie ma sensu)”. Przykładowo, wahasz się przed przebranżowieniem – po SWOT widzisz, że masz 7 na 10 wymaganych kompetencji, branża cierpi na niedobór ludzi (szansa), a w Twojej obecnej brak perspektyw (zagrożenie). Taka analiza dodaje odwagi, by powiedzieć „tak, robię to” – lub odwrotnie, by świadomie powiedzieć „stop, to nie ten moment”, jeśli przewaga czynników jest niekorzystna.
• SWOT uczy elastyczności i gotowości na zmiany. Świat się zmienia, a Ty – uzbrojony w umiejętność analizy – będziesz mógł co jakiś czas weryfikować swoją sytuację. W efekcie żadna zmiana Cię nie zaskoczy tak całkiem. Będziesz zawczasu widzieć sygnały (np. nowe zagrożenie na horyzoncie) i korygować kurs. To ogromna przewaga w dzisiejszym dynamicznym rynku pracy. Można powiedzieć, że kto analizuje, ten steruje, a nie dryfuje 😉.
• SWOT jest dla każdego – niezależnie czy jesteś menedżerem w korporacji, świeżo upieczonym absolwentem szukającym drogi, czy mama wracającą na rynek pracy po przerwie. Każdy moment jest dobry, by zatrzymać się i zrobić taki osobisty audyt kariery. Jak podkreślałam, to narzędzie uniwersalne, nie tylko dla biznesu, ale i dla ludzi planujących kariery na każdym poziomie.

Na zakończenie, zachęcam Cię: spróbuj samodzielnie zrobić swoją analizę SWOT i zobacz, jakie możliwości otwierają się przed Tobą. Podejdź do tego szczerze i odważnie. Być może odkryjesz, że masz więcej opcji niż myślałeś. A może utwierdzisz się, że Twój pomysł (np. zmiana pracy) jest naprawdę dobrze uzasadniony. A jeśli nawet wyniknie, że to jeszcze nie czas na zmiany – to też cenna decyzja podjęta świadomie, bez żalu, że czegoś nie sprawdziłeś.

Najważniejsze, by SWOT wykonywać uczciwie i realistycznie. Nie chodzi o to, żeby się dołować, ale by spojrzeć na siebie trzeźwo i zaplanować dalszy rozwój!. Taka postawa sprawi, że niezależnie od drogi, jaką wybierzesz, będziesz iść nią z poczuciem sprawczości i przygotowania. A wówczas żadna zmiana zawodowa nie będzie straszna.

Powodzenia w odkrywaniu siebie na nowo – trzymam kciuki za Twoje świadome decyzje i sukcesy zawodowe! To co, spróbujesz? ✨ Zrób swoją analizę SWOT i przekonaj się, ile cennych insightów o sobie i swojej karierze możesz zyskać. Pamiętaj – Twoja kariera jest w Twoich rękach, a SWOT to świetne narzędzie, by nadać jej właściwy kierunek. Powodzenia! 🏆

O autorze
Agnieszka Miliszkiewicz-Pajdzińska – coach kariery, trener i autorka książki „Sposób na karierę” oraz „Własna firma po 40-tce”. Od 20 lat wspiera ludzi w rozwoju zawodowym, zmianie ścieżki kariery i budowaniu biznesu w oparciu o talenty Gallupa.

🔗 Profil LinkedIn
📚 Zobacz książki i programy w sklepie